Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska Z.T.U.K. w Szczecinie

W ostatnich latach obserwuje się znaczny wzrost zainteresowania społeczności światowej zagadnieniami ekologicznymi.

Również w Polsce dostrzeżono powagę
zagrożeń środowiska oraz zaczęto uświadamiać sobie ogrom koniecznych do podjęcia działań zaradczych.

Pod presją społeczną ochrona srodowiska stała się jednym z kierunków działania rządu i władz lokalnych. Rozpoczęto proces
porządkowania i uzupełniania prawnych podstaw ochrony środowiska, a w szczególności warunków wykorzystywania zasobów naturalnych w działalności gospodarczej.

Równolegle, niesformalizowane dotychczas ruchy ekologiczne wykształciły szereg różnorodnych struktur organizacyjnych i instytucji.

Bardzo interesująca stała się formuła fundacji, dla tworzenia których formalne podstawy prawne powstały dopiero w połowie lat 80-tych.

W efekcie powołanych zostało w Polsce ponad sto tego rodzaju organizacji proekologicznych, których większość realizuje wybrane cele, a tylko nieliczne za sferę swojej działalności statutowej uznały całość zagadnień ochrony środowiska i dziedzin pokrewnych.
Instytucją taką jest bezsprzecznie Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska.

NFOŚ jest niezależną organizacją pozarządową powołaną do życia zgodnie z Ustawą Sejmową o Fundacjach i posiada osobowość prawną na podstawie rejestracji sądowej z dnia 9 marca 1989 roku. Statut Fundacji został zaaprobowany
przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz przez Ministra Finansów.

Organami władzy w Fundacji są Rada Fundatorów i Zarząd Fundacji.

Zgodnie ze statutem działalność Fundacja ma na celu:

- materialne wspieranie działań i inicjatyw społecznych w dziedzinie
ochrony środowiska,

- rozwijanie edukacji ekologicznej i propagowanie idei proekologicznych,

- organizowanie i rozwój przepływu między Polską a innymi krajami
myśli naukowo-technicznej i innych wartości związanych z ochroną
środowiska,

- promowanie i wdrażanie nowych rozwiązań w dziedzinie ochrony
środowiska,

- organizację działań gospodarczych oraz świadczenie usług
(technicznych, projektowych, pomiarowo-analitycznych) mających na celu ochronę środowiska.

Między innymi dzięki wysiłkowi fundacji opracowano założenia polityki regionalnej tego obszaru oraz strategię przestrzennego zagospodarowania "Zielonych Płuc Polski". Zakłada ona:
- gospodarowanie zasobami wody zgodnie z naturalnymi walorami
ekologicznymi regionu,

- rozwój rolnictwa, ze szczególnym uwzględnieniem produkcji zdrowej
żywności,

- zapewnienie obszarom leśnym regionu trwałości i stabilności rozwoju,

- stworzenie wielkoprzestrzennego systemu obszarów chronionych,

- rozwój lecznictwa uzdrowiskowego w oparciu o naturalne zasoby
przyrodnicze,

- ochronę zasobów kulturowych oraz zróżnicowania etnicznego i
kulturowego,

- podporządkowanie rozwoju przemysłu wymaganiom i potrzebom
ochrony środowiska przyrodniczego.

W latach 1992-1995 do Porozumienia przystąpiły kolejne sąsiadujące województwa i obecnie obszar "ZPP" obejmuje 9 województw. Idee i program Zielonych Płuc Polski w sposób formalny, podpisując Porozumienie, poparło kilka ministerstw i urzędów centralnych. Dla koordynacji działań i przedsięwzięć na tak znacznym obszarze powołano Radę Programową. Obsługę organizacyjną zapewnia sygnatariuszom działające z ramienia Fundacji - Biuro Porozumienia "ZPP" w Białymstoku.

Niezależnie od powyższych przedsięwzięć Fundacja kładzie duży nacisk na działalność propagującą ideę "Zielonych Płuc Polski". Jednym ze znaczących środków jest przyznawanie Znaku Promocyjnego "Zielone Płuca Polski". O prawo do używania i posługiwania się znakiem mogą ubiegać się podmioty gospodarcze
(produkcyjne i usługowe), organizacje społeczne i instytucje działające zgodnie z zasadami ekorozwoju na obszarze funkcjonalnym ZPP. Znak Promocyjny przyznawany jest towarom, usługom bądź ważnym społecznie inicjatywom na mocy
decyzji Kapituły Znaku Promocyjnego "ZPP".

W efekcie działań podejmowanych przez NFOŚ, przy istotnym wsparciu Światowego Funduszu Ochrony Przyrody (WWF-International):

- opracowano plan ochrony Biebrzy i przygotowano projekty formalnych
dokumentów niezbędnych do powołania parku narodowego

- opracowano pięcioletni plan inwestycyjny, który uzyskał aprobatę
MOŚZNiL i stanowi podstawę poszukiwania środków finansowych na
dalszą ochronę doliny Biebrzy.

Biebrzański Park Narodowy został utworzony decyzją Rady Ministrów w
październiku 1993 roku i w ten sposób wieloletnie wysiłki Fundacji i WWF zostały uwieńczone sukcesem. Fundacja nie przerwała działań na rzecz Parku i całej doliny Biebrzy. Od tego czasu:

- przeprowadzono dwuletnie badania nad środowiskiem wodnym w
rejonie basenu środkowego Biebrzy,

rozpoczęto prace nad renaturalizacją tamtejszych stosunków wodnych (np. budowa progów piętrzących na Kanale Woźnawiejskim, konserwacja rzeki Jegrzni),

- uruchomiono program rozwoju ekoturystyki w obrębie doliny Biebrzy
(projekty i budowa pól biwakowych, organizowanie sieci kwater
prywatnych, wydanie mapy przyrodniczo-turystycznej parku),

- przystąpiono do tworzenia infrastruktury technicznej parku
narodowego
(budowa wież widokowych, urządzenie stałej ekspozycji walorów
przyrodniczych parku, wykonanie planszy informacyjnej).

Niezależnie od powyższych działań Fundacja poświęca dużo energii na
międzynarodowe propagowanie idei parku oraz szukanie krajowych i zagranicznych sponsorów, którzy wsparliby jego potrzeby.

Zadania te realizowane są w ścisłej współpracy i w uzgodnieniu z Ministerstwem
MOŚZNiL oraz PIOŚ, a także we współdziałaniu z krajowymi i zagranicznymi instytucjami i organizacjami zwłaszcza z UNEP (GRID). Dotyczą one w szczególności:

- tworzenia krajowych i regionalnych przestrzennych baz danych ze
szczególnym uwzględnieniem informacji pochodzących z systemu
monitoringu środowiska,

- prowadzenia globalnych, krajowych i regionalnych banków danych o
środowisku,

- rozpowszechniania informacji o stanie i zmianach środowiska poprzez
przygotowywanie okresowych raportów, opinii i opracowań,

- propagowania wiedzy o zastosowaniach systemów informacji
geograficznej i teledetekcji w badaniach środowiska,

- opracowywania ekspertyz w zakresie zastosowań systemów informacji
geograficznej i teledetekcji w badaniach środowiska,

- prowadzenia prac z zakresu modelowania i analiz przestrzennych w
ramach kompleksowych badań środowiska,

- prowadzenia prac badawczo-rozwojowych w zakresie doskonalenia
metod i technik systemów informacji geograficznej, ze szczególnym
uwzględnieniem ich zastosowań w badaniach środowiska,

- prowadzenia prac normalizacyjnych w odniesieniu do form zapisu i
metod przetwarzania informacji o środowisku.

Centrum UNEP/GRID-Warszawa pełni również rolę punktu kontaktowego w
infrastrukturze informacyjnej UNEP między wszystkimi systemami EARTHWATCH
Programme, a także służy bieżącą informacją na temat organizacji narodów
zjednoczonych działających w Polsce oraz programów, jakie skupia i nadzoruje
UNDP.

Polska stała się członkiem Rady Europy w końcu 1991 roku, a w 1992 roku Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa powierzył prowadzenie, Krajowej Agencji CENTRUM w Polsce, Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska.

Jej zadaniem jest pełnienie roli sekretariatu wykonawczego i koordynacja działań krajowych z systemem przyjętym przez CENTRUM.

Do zadań Agencji należy m.in. :

- promocja celów i zadań CENTRUM NATUROPA,- prowadzenie i rozszerzanie listy adresatów i dystrybucja publikacji CENTRUM,

- opracowywanie i wydawanie polskojęzycznych wkładek do
ilustrowanego kwartalnika "Magazyn NATUROPA".

Od 1996 roku Fundacja rozszerzyła swoją ofertę współpracy o wspólne
przygotowywanie kompleksowych programów ekorozwoju gminy. Zgodnie z opracowaną koncepcją, programy w pełnym zakresie zawierają zestawienie konkretnych propozycji działań proekologicznych wraz z określeniem sposobów ich realizacji i źródeł finansowania.

Fundacja przyjęła warsztatowy system opracowywania programów ekorozwoju. Na cyklicznych spotkaniach miejscowych specjalistów z konsultantami NFOŚ analizowane są dotychczasowe przebiegi prac, określa się wytyczne dalszych etapów oraz rozważa się alternatywne propozycje rozwiązań poszczególnych
problemów węzłowych.

Uzyskane przez Fundację doświadczenia wskazują, że
zastosowana formuła sprawdza się w praktyce i jest wysoce efektywna.

Doceniając wagę zachowania w dobrej kondycji najwartościowszych refugiów
przyrody ojczystej i ich znaczenie dla utrzymania różnorodności biologicznej kraju, NFOŚ przedstawiła wybranym parkom narodowym i krajobrazowym propozycję współpracy przy opracowywaniu wyżej wspomnianych dokumentów.

Oferty Fundacji poprzedzone były teoretycznym przygotowaniem, co zaowocowało opublikowaniem
"Instrukcji sporządzania planów ochrony parków narodowych", która zyskała aprobatę Ministerstwa Ochrony Środowiska ZNiL.

Ze względu na skomplikowaną materię zadania i dużą odpowiedzialność, Fundacja do realizacji planów ochrony powołuje interdyscyplinarne zespoły składające się z wysokiej klasy specjalistów z różnych dziedzin ochrony przyrody. Przy pracach nad
planami duże znaczenie mają konsultacje z dyrekcjami i pracownikami parków oraz
przedstawianie i omawianie konkretnych rozwiązań w gminach leżących w granicach obszarów chronionych.

- kształcenie przedstawicieli samorządów terytorialnych i administracji terenowej,

- szkolenie przedstawicieli zakładowych służb ochrony środowiska i administracji terenowej,

- edukacja młodzieży szkolnej (Liceum Ogólnokształcące NFOŚ w Dziwnowie) i studenckiej (np. współorganizowanie studium podyplomowego "Zastosowanie chemii w ochronie środowiska"),

- propagowanie idei ekologicznych w społeczeństwie przy wykorzystaniu massmediów ( np. zorganizowanie akcji "Rady na Odpady"),

- działalność wydawnicza o tematyce ekologicznej (głównie dla szkół).


(ZOBACZ TEŻ - RCEE w Szczecinie)

Program ten, utworzony w początku lat 90-tych w Szkole Zasobów Naturalnych Uniwersytetu w Michigan USA, doprowadził do powstania międzynarodowej sieci
szkół ponadpodstawowych, które współpracują z organizacjami ekologicznymi oraz innymi grupami (administracją, przemysłem, buisnessem) zainteresowanymi
badaniami oraz możliwościami poprawy jakości wód lokalnych, rzek i strumieni.

Programem GREEN zainteresowanych jest obecnie blisko 120 państw, w tym
Polska, która w wyniku roboczych kontaktów NFOŚ z Uniwersytetem w Michigan, dołączyła do Programu w 1993r.

W pierwszym etapie Programu uczestniczyło 37 szkół, w tym 24
ponadpodstawowych i 13 podstawowych.

Program ten spotkał się z dużym zainteresowaniem ze strony nauczycieli i uczniów, ponieważ w sposób nowoczesny łączył działalność edukacyjną z problematyką ochrony wód w ujęciu interdyscyplinarnym.

W wielu przypadkach uzyskane wyniki badań jakości wód były podstawą do podjęcia lokalnych akcji na rzecz poprawy stanu środowiska we
współpracy ze służbami ochrony, organizacjami ekologicznymi, władzami administracyjnymi, a nawet zakładami przemysłowymi.

W oparciu o pozytywne doświadczenia uzyskane w I fazie Programu NFOŚ
prowadzi intensywne starania w celu uzyskania wsparcia merytorycznego oraz pomocy finansowej dla dalszego rozwoju Programu GREEN w Polsce.

W ostatnich latach Fundacja wydała kilkanaście pozycji książkowych o charakterze podręczników szkolnych, lektury uzupełniającej, czy materiałów pomocniczych dla nauczycieli z opisem różnych metod i form programowych edukacji (w odniesieniu zarówno do poszczególnych przedmiotów, jak i całej szkoły). Do najbardziej
interesujących pozycji należy zaliczyć m.in.:

" Którędy po ziemi",

"Poradnik badania jakości wód",

"Zielony przewodnik młodego konsumenta",

"Edukacja ekologiczna w szkole podstawowej",

"Odkrywam mój świat"- seria zeszytów,

"Biblioteka Ekologa" - seria zeszytów,

"Ten piękny tajemniczy świat. Edukacja ekologiczna w przedszkolu".

Fundacja wydaje również pracowania o charakterze studialnym n.p. :

"Polskie studium różnorodności biologicznej",

"Stan środowiska w Polsce",

"Agenda 21- sprawozdanie z realizacji w latach 1992-1996",

"Zielone Płuca Polski w liczbach".

Duże zainteresowanie wzbudziły także opracowane i wydane przez Fundację
foldery i mapy n.p.:

"Strefy turystyczno - przyrodnicze w Polsce" (folder),

"Biebrzański Park Narodowy"-folder,

"Zielone Płuca Polski"- mapa w jęz. polskim,
angielskim, niemieckim,

"Biebrzański Park Narodowy- mapa przyrodniczo-turystyczna"-(w jęz. polskim, angielskim, niemieckim).

stosowania przepisów prawnych związanych z ochroną środowiska,

problemów ekonomicznych, zwłaszcza dotyczących finansowania inwestycji
proekologicznych,

programowania i planowania działań na rzecz ochrony środowiska,

wyboru rozwiązań technicznych najbardziej efektywnych z ekologicznego i
ekonomicznego punktu widzenia,

organizacji służb ochrony środowiska,

postępowania przetargowego, wyboru najkorzystniejszego oferenta i
zabezpieczenia interesów inwestora w zawieranych umowach z wykonawcą,

sposobów interweniowania i dochodzenia roszczeń z tytułu naruszania stanu środowiska i szkód w środowisku.

Niezależnie od powyższych kwestii bardzo istotnym tematem wymagającym częstych konsultacji był rozwój edukacji ekologicznej społeczeństwa, w tym głównie
dzieci i młodzieży szkolnej.

Zainteresowanym działaczom ekologicznym i nauczycielom eksperci NFOŚ proponowali konkretne rozwiązanie organizacyjne i
merytoryczne jak również udzielali wskazówek metodycznych.

Wszystkie nawiązane przez Fundację kontakty międzynarodowe służą możliwie wszechstronnej prezentacji problematyki ochrony środowiska i idei ekorozwoju w Polsce, a także priorytetowych kierunków działania oraz potrzeb w tej dziedzinie.
Promowane są przy tym możliwości powiązań krajowego potencjału przemysłowego, naukowo-badawczego i projektowego z partnerami zagranicznymi.

W większości przypadków przedstawiane zostają konkretne propozycje tematyczne wskazujące obustronne korzyści wynikające z rozwoju wzajemnej współpracy.

Dużą wagę przykłada się również do promocji wspólnych działań w dziedzinie różnych form edukacji ekologicznej prezentując dotychczasowe osiągnięcia, oraz
zamierzenia Fundacji w tym zakresie.

W wielu przypadkach nawiązane kontakty przyniosły wymierne efekty w formie odpowiednich porozumień o współpracy, bądź też pozwoliły na poważne zaawansowanie negocjacji lub działań organizacyjnych w sprawach wspólnych przedsięwzięć.

Wzbogaciły również doświadczenia Fundacji w zakresie merytorycznego ukierunkowania propozycji wspólnych projektów, a także w sferze mechanizmów promocyjno-organizacyjnych, prawnych i finansowych.

Współpraca międzynarodowa stale się rozwija a szczególny udział tu mają organizacje o światowym zasięgu m.in. Światowy Fundusz Przyrody (WWF) i Program Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych (UNEP).

- finansuje audycje ekologiczne w Polskim Radiu

- pokrywa koszty "zielonych lekcji" organizowanych przez szkoły średnie
i podstawowe

- dofinansowuje obozy organizowane przez szkoły lub niezależne ruchy
ekologiczne

- wspiera finansowo organizację konferencji, sympozjów i seminariów
naukowych

- dotuje prowadzenie badań naukowych w sferze ochrony środowiska

- funduje sprzęt pomiarowo-kontrolny jednostkom badającym stan
środowiska

- finansuje zakupy pomocy dydaktycznych niezbędnych do rozwijania edukacji ekologicznej.

- wpływów z własnej działalności gospodarczej,

- dotacji i darowizn od sponsorów zagranicznych i krajowych.

Wielu specjalistów oraz konsultantów NFOŚ posiada uprawnienia rzeczoznawców Ministra Ochrony Srodowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

Nieustannie rozszerzając możliwości świadczenia usług w sferze ochrony
środowiska Fundacja wyspecjalizowała się w zakresie:

- usług konsultacyjnych w zakresie prawa, ekonomii oraz organizacji
dotyczących ochrony środowiska,

- wykonywania ocen oddziaływania na środowisko inwestycji i obiektów
istniejących,

- wykonywania przeglądów ekologicznych przedsiębiorstw,

- wykonywania prac studialnych, opinii, projektów, operatów i ekspertyz
we wszystkich dziedzinach ochrony środowiska,

- wykonywania badań, testów i analiz chemicznych,- wykonywania dokumentacji, w tym planów ochrony parków narodowych, parków krajobrazowych, rezerwatów oraz innych terenów cennych przyrodniczo,

- działań edukacyjnych i zkoleniowych,

- prowadzenia programów ekorozwoju gmin, w tym programów ochrony
środowiska dla samorządów lokalnych,

- organizacji działań wydawniczych oraz innych form popularyzatorskich
w dziedzinie ekologii i ochrony środowiska.

Wszystkie te prace cechuje nowatorskie podejście oraz wysoka jakość wykonania, wysoki poziom merytoryczny, a także zgodność z wymogami prawa.

Usługi NFOŚ zostały docenione nie tylko przez zleceniodawców, Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa umieścił Fundację na liście swoich
rzeczoznawców ( nr rej. 674/92 ).

Wpływy z własnej działalności gospodarczej są podstawą realizacji zadań statutowych Fundacji.