|
Poradnik Ekologiczny - Problemy Ochrony Środowiska
|
Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Szczecinie
|
|
FRAGMENTY PORADNIKA EKOLOGICZNEGO AUTORSTWA
PANI DAGMARY ŁUCZYK
- Wpływ człowieka na środowisko
- Katastrofalny XX wiek
- Co przekażemy następnym pokoleniom ?
- Prawo a ochrona środowiska
- Główne zasady polityki UE, dotyczące ochrony
środowiska
- Ochrona środowiska problemem globalnym
- Podstawowe wyznaczniki sytuacji ekologicznej
świata
- Skutki rabunkowej gospodarki człowieka
- Co możemy zrobić?
- Ratujmy ziemię na codzień
|
| |
"Cywilizacja to wyścig
między edukacją a katastrofą."
Herbert.George Wells |
Cywilizacja - to my, ludzie.
Cywilizacja to technika. Cywilizacja to postęp.
Cywilizacja to niszczenie otaczającego nas środowiska. Cywilizacja
to katastrofa…
Cywilizacja to zapobieganie katastrofom. Cywilizacja to ochrona
przed zagładą.
Nie było człowieka - nie było cywilizacji.
Nie było człowieka - nie było zanieczyszczonego powietrza, nie
było globalnego ocieplenia, nie było kwaśnych deszczy, nie było
odpadów, nie było dewastacji, nie było nadmiernej eksploatacji
zasobów.
Pojawił się człowiek - a wraz z nim problemy. Środowisko zaczęło
ulegać postępującej degradacji. |
|
 |
Wpływ człowieka na środowisko |
Dynamika naszego oddziaływania na środowisko jest
oszałamiająca.
Dwanaście tysięcy lat temu (w Polsce jeszcze pięć tysięcy) człowiek
oddziaływał na środowisko podobnie jak inne istoty biologiczne.
Nastąpił rozwój rolnictwa (neolit) i już od tego momentu człowiek
zaczyna powoli, ale za to konsekwentnie oddziaływać na środowisko.
Jeszcze do XVIII wieku, utrzymywał się stan równowagi między
człowiekiem a przyrodą.
Jest rok 1786 - wspaniałym wynalazkiem (maszyna parowa) rozpoczyna
się wielka rewolucja naukowo-techniczna.
Równowaga biologiczna ulega powolnemu zachwianiu.
Rozwija się przemysł, a wraz z nim niestety i degradacja środowiska.
Jest XX wiek, lata pięćdziesiąte - w nauce i technice rozpoczyna
się wielki wyścig - powstaje cała masa nowych wynalazków, nowych
produktów. Już nie da się ich zliczyć, nie da się informować
o nich wszystkich ludzi. To już nie ogień, to nie maszyna parowa.
To komputery, loty na księżyc, samochody i inne skomplikowane
machiny. To niezliczona ilość zabawek, opakowań i wszelakiego
dobra.
Jeszcze nigdy w historii przyroda nie była tak narażona na presje
ze strony różnych, często nieznanych czynników.
|
|
|
Katastrofalny XX wiek |
Wiek XX to okres degradacji i dewastacji środowiska.
To okres, w którym zaczynają pojawiać się problemy - negatywne
skutki działalności człowieka.
Odpady, zanieczyszczenia, zakłócenia, nadmierna eksploatacja
zasobów. Skutki te są przyczynami następnych - a koło kręci
się dalej…
Te ciągi przyczynowo-skutkowe nie tworzą jednak prostych zależności.
Tworzą bardzo skomplikowaną sieć.
Emisja dwutlenku siarki powoduje zanieczyszczenie powietrza.
Efekt tego to kwaśne deszcze albo bezpośrednie działanie SO2
na organizmy żywe.
Kwaśne deszcze i SO2 niszczą ludzkie budowle i dzieła sztuki.
Zakwaszają zbiorniki wodne, zabijają w nich życie. Niszczą glebę,
aktywizują w niej niebezpieczne, toksyczne pierwiastki.
Druga połowa XX wieku to czas ogromnych przemian. Na korzyść
środowiska.
Rok 1968 - powstaje bardzo ważna międzynarodowa organizacja,
której celem jest systematyczne omawianie problemów świata w
wymiarze globalnym. To Klub Rzymski.
W 1969 roku sekretarz generalny ONZ podczas Sesji Organizacji
Narodów Zjednoczonych przedstawia raport o stanie środowiska
naturalnego pt. "Człowiek i jego środowisko". Pada
w nim słynne stwierdzenie, że po raz pierwszy w historii ludzkości
zaistniał kryzys o zasięgu ogólnoświatowym i należy podjąć wszelkie
możliwe działania, aby temu zapobiec. To słynny raport U'Thanta.
Jest rok 1972 - w Szwecji, w Sztokholmie odbywa się międzynarodowa
konferencja poświęcona środowisku ludzkiemu.
Ponad 10 lat później - w 1983 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych
(ONZ) powołuje Światową Komisję Środowiska i Rozwoju.
Znowu mija 10 lat ( prawie) - jest rok 1992. To przełom w myśleniu
o środowisku. Organizacja Narodów Zjednoczonych zwołuje kolejną
konferencję. Tym razem jest to Szczyt Ziemi w Rio de Janeiro.
Powstaje tam bardzo ważny dla świata dokument - to Agenda 21.
Jest to międzynarodowy program działań w perspektywie XXI wieku,
który uwzględnia kompleksowe podejście do problemów ochrony
środowiska i rozwoju.
Mija 5 lat - w Nowym Jorku odbywa się specjalna sesja Zgromadzenia
Ogólnego ONZ. Podczas tej sesji zostaje podsumowany pięcioletni
okres realizacji zasad ekorozwoju w skali globu, regionów i
krajów oraz realizacje zaleceń Agendy 21 w okresie od 1992 do
1996 roku. W Nowym Jorku określone zostają podstawowe problemy
i wyznaczone kierunki działań globalnych na następne 5 lat,
czyli do roku 2002. Człowiek się jednoczy.
Koniec XX wieku - właściwie już jego druga połowa. Człowiek
zaczyna myśleć.
O sobie, o następnych pokoleniach. Do tej pory myślał tylko
o sobie. Nie zastanawiał się, co zostawi po sobie swoim dzieciom,
wnukom, następnym.
Powoli, bardzo powoli zaczyna działać. Zaczyna działać w myśl
powiedzenia: "Nie odziedziczyliśmy Ziemi po naszych
przodkach, pożyczyliśmy ją od naszych dzieci". Nie
każdy jednak działa. Wielu myśli nadal tylko o sobie. Wielu
wciąż uważa: "Po nas choćby potop…"
Wkroczyliśmy w wiek XXI |
 |
|
Co przekażemy następnym pokoleniom
? |
Odpowiedź jest w nas i w naszych działaniach.
Musimy wszyscy zjednoczyć swoje siły i chronić, chronić, chronić…
Ochrona środowiska to nie potrzeba, to konieczność, to
jednocześnie wielka umiejętność.
To umiejętność zapobiegania i odmawiania.
|
|
|
Prawo a ochrona środowiska |
Człowiek zaczyna działać. Działać na korzyść środowiska.
Tworzy podstawy prawne, sprzyjające jego ochronie. W Europie
działa wielka i prężna organizacja zrzeszająca różne państwa
- to Unia Europejska. Polska staje się jej członkiem.
Musi spełnić jednak pewne warunki. Przede wszystkim dostosować
swoje prawo do prawa Unii. Nie jest to wcale łatwe. Wszystko
jednak zmierza w dobrym kierunku i wiele zostało już zrobione.
Polskie prawodawstwo w zakresie ochrony środowiska zasadniczo
nie odbiega od norm uznawanych przez Unię.
Podstawę polityki Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska
stanowią zagadnienia etyczne, ekonomiczne oraz dobro ogółu.
U podłoża polityki UE leżą również problemy, których rozwiązanie
wymaga międzynarodowej współpracy.
Regionalny organ koordynujący, jakim jest właśnie UE, może skuteczniej
przeciwdziałać transgranicznemu zanieczyszczeniu niż pojedyncze
państwa.
Wiele problemów ekologicznych nie może już być rozwiązanych
na szczeblu europejskim. Są to problemy związane z tak zwanymi
wspólnymi dobrami globalnymi, jak warstwa ozonowa, system klimatyczny,
różnorodność biologiczna Ziemi, ale też kwestie ekologiczne
ściśle związane z handlem międzynarodowym.
Od czasu wspomnianego już Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro powstaje
cała generacja umów międzynarodowych i procesów negocjacyjnych,
dotyczących kwestii ekologicznych. |
|
|
 |
Główne zasady polityki UE,
dotyczące ochrony środowiska, to: |
- zasada stworzenia wysokiego poziomu ochrony,
- zasada podejmowania środków ostrożności,
- zasada zapobiegania,
- zasada "zanieczyszczający płaci". |
|
|
Ochrona środowiska problemem
globalnym |
Człowiek zwraca się w kierunku środowiska
Człowiek wyrósł ze środowiska przyrodniczego i jest z nim związany
przez powietrze, wodę i pokarm.
Poznanie przyczyn pogarszającego się stanu środowiska, zrozumienie
ich istoty umożliwi nam podjęcie skutecznych działań, zapobiegających
jego degradacji. Wpływy ludzkiej działalności na ekosystemy
mają zasięg globalny.
|
|
Ich skutki, nawet pośrednie są widoczne w każdym
miejscu na Ziemi. Zanieczyszczenia powietrza i wody oddziaływują
nawet w niezaludnionych i trudno dostępnych pustyniach, w głębi
tropikalnych dżungli, na obszarach polarnych, na wierzchołkach
najwyższych gór i na dnie rowów oceanicznych.
Intensywność ludzkich działań jest bardzo zróżnicowana w poszczególnych
regionach i krajach. Są jeszcze na świecie obszary, gdzie człowiek
nie dotarł i nie naruszył tam praw przyrody.
Za dużo samochodów, zbyt wiele fabryk, za wielkie ilości detergentów,
za wiele pestycydów, za wiele odpadów, mnożące się wyziewy,
zbyt mało oczyszczalni ścieków, za mało wody, za dużo dwutlenku
węgla, kurczące się zasoby wody pitnej, nawozy sztuczne, modyfikacje
genetyczne, choroby cywilizacyjne, choroby zwierząt hodowlanych,
odpady radioaktywne, zanieczyszczenie powietrza, zmiany klimatyczne,
zanik warstwy ozonowej
- to wszystko wynika z naszej działalności.
|
|
|
Podstawowe wyznaczniki sytuacji
ekologicznej świata można podzielić na: |
- wyczerpywanie zasobów przyrody wykorzystywanych
gospodarczo,
- obciążenie środowiska zanieczyszczeniami i odpadami,
- zagrożenie i ochrona różnorodności biologicznej.
|
|
|
Skutki rabunkowej gospodarki
człowieka |
Wyczerpywane są zasoby odnawialne i nieodnawialne.
Bardziej groźne w skutkach jest jednak wyczerpywanie zasobów
odnawialnych.
Poważne zagrożenie bytu milionów ludzi to niedostatek drewna
opałowego, czystej wody oraz żywności (zmniejszają się połowy
ryb - i to bardzo).
Zasoby ropy naftowej - bardzo ważnego surowca - kurczą się.
Najbardziej pesymistyczne prognozy mówią , że wystarczy ich
jeszcze na kilkadziesiąt lat !
Wyczerpywanie zasobów nie jest jednak sprawą krytyczną dla świata.
Pogorszenie jakości środowiska spowodowane jest jego zanieczyszczeniem.
Wszystko to prowadzi do zatrucia naturalnych systemów i zagrożenia
zdrowia ludzkiego. |
|
|
Co możemy zrobić? |
Człowiek może wiele…
Ważne jest, abyśmy na problemy zagrożeń środowiska patrzyli
optymistycznie.
Optymizm pobudza do działania - do pozytywnego działania.
Wielu ekologów, wiele międzynarodowych instytucji i organizacji
ekologicznych snuje pesymistyczne wizje rozwoju świata.
Nie patrzmy na to. Róbmy swoje.
Zapobiegajmy.
Żyjmy w przyjaźni z przyrodą, z otaczającym nas środowiskiem,
z innymi ludźmi. Bądźmy optymistami - wszystko się uda. Zarażajmy
swoim optymizmem naszych uczniów, nasze rodziny, naszych znajomych,
sąsiadów, a nawet obcych ludzi.
Na wszystko jest sposób.
Manfred Häfner w swoim podręczniku "Ochrona Środowiska
- księga eko-testów…" zauważył, że "…konflikt między
produkcją przemysłową a utrzymaniem zdrowego środowiska można
będzie rozwiązać tylko wtedy, gdy w przyszłości nasze wynalazki
będą naśladowały przyrodę, w której wszystkie procesy są wzajemnie
powiązane między sobą…"
To jest realne
- zależy tylko od nas.
Codziennie spotykamy się z informacjami o niszczeniu naszego
środowiska.
Słowami często się powtarzającymi są: śmierć, zagłada, dewastacja,
katastrofa, kwaśne deszcze, zanieczyszczanie rzek i jezior,
zanieczyszczenie powietrza. |
|
Jednocześnie słyszymy, że jest coraz gorzej, zaczyna brakować
wody, że zagrożone są podstawy naszego życia.
Takimi wiadomościami bombardują nas przede wszystkim środki
masowego przekazu. Zauważmy, że informacje przekazywane za ich
pośrednictwem są z gruntu pesymistyczne i przerażające.
Rzadko jesteśmy informowani o działaniach, podejmowanych na
rzecz powstrzymywania tych zjawisk.
Pesymistyczna wizja świata nie nastraja nas do podjęcia działań,
zmierzających ku poprawie.
Taka wizja działa na nas przygnębiająco. Daje odwrotny skutek.
Świat idzie ku zagładzie - niech tak będzie - ja i tak już nic
nie pomogę. Prawda, że często dochodzimy do takich wniosków?
Domagajmy się innych informacji, innych przekazów. Pozytywne
informacje - nastrajają do podjęcia pozytywnych działań. |
 |
| Szukajmy dobrych informacji. |
|
|
Ratujmy ziemię na codzień |
|
Zasoby wody pitnej się kurczą, zbiorniki wodne są bardzo
zanieczyszczone, brakuje oczyszczalni ścieków, do wód gruntowych
przenikają różne szkodliwe związki…
Czy możemy temu zapobiec ?
W jaki sposób ?
- Przyłączmy się do innych.
|
|
Wiele instytucji, wiele organizacji podejmuje
różnorodne działania, by zapobiec wspomnianym problemom.
Regionalny Ośrodek Edukacji Ekologicznej w Krakowie prowadzi
i koordynuje międzynarodowy program "Błękitny Kciuk".
Weźmy w nim udział - przyczynimy się do poprawy jakości wody,
może uda nam się doprowadzić do budowy oczyszczalni ścieków
i kanalizacji na naszym terenie, a może zarazimy swymi działaniami
innych.
Może w naszych domach i domach naszych sąsiadów, znajomych zainstalowane
będą wodomierze, może zaczniemy sprawdzać szczelność naszych
kranów, może nauczymy się oszczędzać wodę.
W sklepach pojawia się coraz więcej towarów. Większość z nich
ma piękne i zachęcające do kupna opakowania. Opakowania robią
zawrotną karierę. Niestety stanowią ogromny problem. Po udanych
zakupach stają się niepotrzebne - wyrzucamy je. Powstaje ogromna
ilość odpadów. |
|
Te odpady to tworzywa sztuczne i metale. Czy możemy
coś zrobić ? Oczywiście.
Po pierwsze, nauczmy się dokonywać zakupów przyjaznych środowisku
- rezygnujmy z opakowań, kupujmy tylko to, co rzeczywiście jest
nam potrzebne.
Nauczmy się odmawiać:
Dziękuję, ale ja właściwie tego nie potrzebuję. Unikniemy góry
odpadów - na pewno. Możemy przystąpić do różnych programów edukacyjnych.
Zmniejszajmy górę śmieci. A z zebranych przez nas puszek będą
nowe puszki. Przyczynimy się do wielu rzeczy - na wysypiskach
będzie mniej odpadów, do produkcji nowych puszek zużyjemy mniej
energii, no i wreszcie nie będziemy wytwarzać nowego aluminium,
bo stare nadaje się do wyrobu nowych puszek.
To jeszcze nie wszystko. Możemy przyłączyć się do Kampanii Ekologicznych
Opakowań, realizowanej przez Eko-Ideę z Wrocławia. Dzięki materiałom
wydanym dla potrzeb tej kampanii dowiemy się, jak dokonywać
zakupów, aby w konsekwencji nie zagrozić środowisku.
To nie koniec. Na terenie naszego województwa prowadzona jest
selektywna zbiórka odpadów. Weźmy w niej udział - koniecznie.
Przyczynimy się do zmniejszenia ilości śmieci na naszych wysypiskach.
Oddzielajmy papier, szkło i tworzywa sztuczne. Papier zebrany
przez nas ochroni nasze lasy przed wycinką. Zostanie przetworzony
i wyprodukuje się z niego nowy papier.
Szkło zebrane przez nas uchroni krajobraz. Nie trzeba będzie
wydobywać piasku do jego produkcji. Stare szkło (przez nas zebrane)
zostanie w hutach przerobione na nowe.
Plastik zebrany przez nas zapobiegnie dewastacji środowiska.
Dzięki nam nie będzie zalegał na wysypiskach - tych legalnych
i nielegalnych. Zostanie przetworzony na nowe rzeczy - ogrodzenia,
doniczki, place zabaw.
Kolejny problem to żywność modyfikowana genetycznie. Pomidory,
soja, mleko, inne produkty przez nas spożywane są co jakiś czas
ulepszane. Czy to jest dla nas szkodliwe, czy nam pomaga ? A
może zapobiega problemom globalnego głodu ?
Skąd czerpać dobre i prawdziwe informacje ?
Możemy przystąpić do międzynarodowego programu "Menu na
następne tysiąclecie".
Dowiemy się, co jest dla nas zdrowe, a co mogłoby doprowadzić
do zniszczenia naszego organizmu. Możemy zrobić wiele - wystarczy
tylko chcieć.
Wszystko zależy od nas.
|
|
| |
|
| autor: Dagmara Łuczyk |
|
| ilustracje: Leszek Żebrowski |
|
| opracowanie: Dagobert Miluniec |
|
| |
wróć
do spisu poradnika |
| |
|
| Fragmenty tekstów
i rysunki zamieszczone w poradniku pochodzą z materiałów "Zielono
i Czysto" opracowanych dla Związku Gmin CZG12 Słubice,
oraz programu "Czyste Police" dla Gminy Police. |
(c) RCEE Szczecin 2004 - Dagmara
Łuczyk
- kopiowanie i powielanie zabronione |
więcej informacji uzyskasz pod nr. tel.:(91) 4 333 913 ; 4 480
404 lub info@nfos.com.pl
|
