|
Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Szczecinie
|
|
FRAGMENTY PORADNIKA EKOLOGICZNEGO AUTORSTWA
PANI DAGMARY ŁUCZYK
|
| |
"Przyroda i przygoda"
w województwie zachodniopomorskim |
Dlaczego przyroda i przygoda ? Te dwa pojęcia
bardzo się ze sobą wiążą.
Obserwując przyrodę przeżywamy przygodę.
Tak się złożyło, że mamy to szczęście żyć w miejscu, w którym
można przeżyć niezliczoną liczbę takich przygód.
Obszar pomorza zachodniego to obszar bardzo interesujący pod
względem przyrodniczym.
To bogaty i piękny region. Na jego walory składa się kilka elementów,
a mianowicie: lasy, jeziora, rzeki oraz piękna rzeźba terenu.
Walory środowiskowe na tym terenie można zaliczyć do dobrych.
I to jest bardzo istotna sprawa ! Trzeba je chronić. Trzeba
zachować je dla naszych dzieci i wnuków. Niech i one mają okazję
mieszkać w tak pięknym miejscu. Na terenie wielu miejsc regionu
nie ma rozwiniętego przemysłu. To właśnie dlatego przyroda jest
tu jeszcze nieskażona. |
|
 |
|
| |
Interesujący krajobraz. |
Teren Pomorza Zachodniego posiada dość urozmaiconą
rzeźbę terenu.
Główne elementy obecnego krajobrazu zachowały charakter rzeźby
polodowcowej. W wyniku zmian klimatycznych zmianom uległa również
szata graficzna.
Wytapiały się pozostawione przez lodowiec bryły martwego lodu,
formowały się jeziora, tworzyła się nowa sieć rzeczna.
Efektem działalności wód powierzchniowych było rozmywanie dotychczasowych
wyniesień morenowych oraz akumulacja osadów w innych miejscach.
Wypłycały się i zarastały jeziora, tworzyły się torfowiska i
zabagnienia. Roślinne zbiorowiska leśne i torfotwórcze odegrały
dużą rolę w kształtowaniu się współczesnego środowiska przyrodniczego. |
|
| |
Jeziora. |
| Teren Pomorza Zachodniego jest bogaty w jeziora.
Cechą charakterystyczną większości jezior na tym terenie jest
ich położenie w obrębie kompleksów leśnych. Najwieksze ich skupiska
to pojezierze drawskie i okolice ińskiego parku krajobrazowego |
|
| |
Klimat. |
Teren północno-zachodniej Polski charakteryzuje
się klimatem o przewadze wpływów morskich, przede wszystkim
zaś atlantyckich.
Ogromną rolę odgrywa też równoleżnikowy przebieg pradolin, który
ułatwia przemieszczanie się z zachodu wilgotnych, oceanicznych
mas powietrza. Wpływa to na zmniejszenie amplitudy rocznych
temperatur, w porównaniu na przykład z centralną częścią kraju.
Przejściowość klimatu, typowa dla całej Polski, na tych obszarach
odznacza się szczególnie dużą zmiennością typów pogody i to
we wszystkich porach roku.
Znaczna różnorodność budowy morfologicznej tego regionu w znaczący
sposób wpływa na zmienność warunków termicznych i opadowych. |
|
| |
Zasoby przyrody. |
Powiedzieliśmy już sobie, że teren pomorza zachodniego
to bogaty i piękny region, zarówno pod względem przyrodniczym,
jak i krajobrazowym.
Nie ma w tym ani krzty przesady.
Zasoby przyrody chronionej są tu rzeczywiście ogromne, a wiele
cennych obiektów przyrodniczych powinno być objętych ochroną
prawną. Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991
roku uwzględnia następujące formy ochrony: |
|
| |
- parki narodowe,
- rezerwaty przyrody,
- parki krajobrazowe,
- obszary chronionego krajobrazu,
- pomniki przyrody,
- stanowiska dokumentacyjne przyrody nieożywionej,
- użytki ekologiczne,
- zespoły przyrodniczo-krajobrazowe,
- ochrona gatunkowa roślin,
- ochrona gatunkowa zwierząt. |
| Oraz wynikające z ustawy o samorządzie terytorialnym: |
|
| |
- parki miejskie i wiejskie. |
| |
|
| Ogromna większość z wyżej wymienionych form ochrony
przyrody występuje na terenie województwa zachodniopomorskiego.
|
|
Ochrona przyrody i krajobrazu jest tu bardzo ważna.
Z roku na rok bowiem ta "niezmiernie bogata przyroda"
staje się uboższa.
|
|
Wiele zwierząt i roślin możemy podziwiać już tylko
na zdjęciach lub obrazkach.
Prawie zawsze za wyniszczeniem jakiegoś gatunku zwierząt czy
roślin kryje się działalność człowieka.
Człowiek nie tylko korzysta z przyrody, ale nadmiernie ją eksploatuje,
wyzyskuje, a nawet zwalcza.
Bogactwo gatunków roślin i zwierząt musi być zachowane. To nie
jest pusty slogan. Na obszarze, na którym jest takie bogactwo,
człowiek oprócz wypoczynku i odprężenia fizycznego znajduje
także inne wartości.
Czyż nie jest tak i z nami ?
To właśnie w takich miejscach znajdziemy pełnię wrażeń, które
wzbogacają naszą psychikę.
Bogactwo form i barw, mieszanina odgłosów przyrody rozwijają
nasze zmysły.
Radość z piękna i bogactwa natury uszczęśliwia nas. |
|
| Prawda, że lubimy podziwiać piękno ? |
|
|
|
Nikt z nas nie fascynuje się brzydotą. Jeśli mamy
do wyboru wycieczkę do pięknego lasu albo do zakładu przemysłowego,
to wybierzemy las.
Warto przyczyniać się do poszanowania środowiska. Żyjemy przecież
na pięknych terenach - chrońmy je.
Dobrze, że człowiek wydaje specjalne przepisy. Dobrze, że wymyślił
prawo. Dzięki temu i dzięki naszym działaniom uda się zachować,
to, co jeszcze zostało. Ale to zależy tylko od nas ! Tereny,
na których występują zbiorowiska roślin i zwierząt o szczególnych
właściwościach, rozmaite gatunki rzadkich roślin i zwierząt
oraz inne niezwykłe twory przyrody, a także szczególnie piękne
krajobrazy, tak naturalne, jak i te, które powstały pod wpływem
działalności człowieka mogą być objęte ochroną prawną. Obiekty
takie oznakowuje się tablicami, a wszelka działalność człowieka
jest tam poddana różnym ograniczeniom lub nawet całkowicie zakazana.
Kto łamie przepisy obowiązujące na terenach chronionych powinien
być ukarany. |
|
| Czym zatem charakteryzują się owe formy ochrony
przyrody ? |
|
| |
Parki narodowe |
Istnieją w większości państw świata. W Polsce
jest ich obecnie 22. W parkach narodowych znajdują się wybitnie
wartościowe,naturalne lub w małym stopniu przekształcone zespoły
roślinne oraz rzadkie gatunki zwierząt. Walory krajobrazowe,
naukowe oraz kulturowe mają charakter unikalny i niepowtarzalny.
Na terenie parku narodowego wszelka działalność jest podporządkowana
ochronie przyrody. Te części parku, gdzie przyroda zachowała
naturalny charakter obejmuje się ochroną całkowitą, tworząc
tak zwane rezerwaty ścisłe. Wszelkie zakłócenia i ingerencja
z zewnątrz jest tam zakazana.
Pozostałe obszary parku objęte są ochroną częściową. W ramach
tej ochrony prowadzi się prace nad przywróceniem tym obszarom
naturalnego charakteru lub wykonuje się zabiegi, pozwalające
utrzymać stan istniejący.
Park narodowy to żywe muzeum przyrody. To raj dla naukowców.
Mają tu także wstęp turyści, ale bardzo ograniczony. Można chodzić
tylko po wyznaczonych szlakach i w liczbie nie zagrażającej
przyrodzie. Istotnym celem parku narodowego jest ukazywanie
piękna przyrody, widoków oraz naturalnego bogactwa roślin i
zwierząt. Musimy jednak pamiętać, że walory te mają służyć nie
tylko nam, ale także (a może przede wszystkim) następnym pokoleniom.
Granice parku narodowego są wyraźnie oznakowane. Każdy park
posiada własny regulamin, który określa między innymi zasady
zwiedzania. Działalność parku narodowego jest finansowana przez
państwo. W województwie zachodniopomorskim znajduje się Drawieński
Park Narodowy oraz Woliński Park Narodowy. |
 |
| |
Rezerwaty przyrody. |
To obszary na ogół niewielkie. Ochronie podlegają
tam wszystkie znajdujące się tu składniki przyrody albo jakieś
jej elementy o szczególnej wartości. Ochronie może podlegać
też sam krajobraz, jeśli jest szczególnie piękny lub cenny dla
nauki.
W zależności od przedmiotu ochrony rozróżniamy rezerwaty leśne,
stepowe, torfowiskowe, wodne, słonoroślowe, florystyczne, faunistyczne,
tworów przyrody nieożywionej, krajobrazowe. Ponadto część rezerwatów
ma charakter ścisły, obowiązuje tam zakaz wstępu i jakiejkolwiek
ingerencji człowieka. Granice rezerwatu oznaczone są tablicami.
|
|
| |
Parki krajobrazowe. |
Powołuje się je dla ochrony wybitnych walorów
przyrodniczych i krajobrazu. Ich powierzchnia może wahać się
od kilkuset do ponad 100 tysięcy hektarów. Dopuszcza się tam
różne, nie dewastujące otoczenia formy gospodarowania (głównie
rolnictwo i leśnictwo) oraz osadnictwo dostosowane do tradycji
architektonicznej regionu i mające uregulowaną gospodarkę ściekową.
Parki krajobrazowe służą także turystyce i rekreacji. Nie można
tam jednak tworzyć nadmiernej infrastruktury. Parki krajobrazowe
to ochrona walorów przyrodniczych, historycznych i kulturowych. |
|
| |
Obszary chronionego krajobrazu. |
|
To tereny o dużych walorach krajobrazowych i bogatej (choć
rzadko naturalnej) szacie roślinnej. Nie dopuszcza się tam
do drastycznych zmian tradycyjnego, rolniczo-leśnego krajobrazu
oraz rozwoju tak zwanego brudnego "przemysłu".
Z tych obszarów czyni się przede wszystkim strefę wypoczynku
i masowej rekreacji dla mieszkańców wielkich aglomeracji.
Muszą więc tam być parkingi, hotele, pola biwakowe, itp.
Obszary chronionego krajobrazu stanowią często strefę ochronną
dla parków narodowych, krajobrazowych oraz rezerwatów. Obszary
te są również swoistą barierą przed groźną degradacją środowiska.
Na obszarach chronionego krajobrazu zabrania się:
-lokalizowania zakładów przemysłowych
i innych inwestycji szkodliwych dla środowiska,
-lokalizowania ferm zwierzęcych o technologii bezściołowej,
-likwidacji użytków ekologicznych, oczek wodnych, kęp drzew
i krzewów
śródpolnych, bagien, torfowisk, wydm, skarp oraz starorzeczy.
|
|
| |
Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe |
| Wyznacza się je w celu ochrony wyjątkowo cennych
fragmentów krajobrazu naturalnego oraz kulturowego, dla zachowania
jego wartości estetycznych. |
|
| |
Użytki ekologiczne. |
Tworzy się je dla zachowania pozostałości ekosystemów,
mających znaczenie dla zachowania określonych elementów środowiska
przyrodniczego.
Użytki ekologiczne są formą ochrony indywidualnej. Są to obszary
często nie użytkowane gospodarczo, zasługujące na ochronę jako
pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania
unikatowych zasobów genowych i typów środowiskowych, takich
jak:
-naturalne zbiorniki wodne,
-śródlądowe i śródleśne oczka wodne,
-kępy drzew i krzewów śródpolnych,
-bagna, torfowiska, starorzecza,
-skarpy i wydmy,
-płaty nieużytkowanej roślinności,
-wychodnie skalne i kamieńce.
Obowiązujące na terenie użytków ekologicznych zakazy zabezpieczają
przed zanieczyszczaniem wód i gleby i chronią zwierzęta oraz
roślinność przed zniszczeniem. |
 |
| |
Chrońmy skarby przyrody od zaraz |
Zapewne teraz zastanawiacie się Państwo co też
wspólnego ma ochrona przyrody, ochrona krajobrazu z problemem
odpadów.
Otóż ma - i to bardzo wiele.
Odpady powstają praktycznie wszędzie. Nie tylko w domach. Nie
tylko w miejscu naszej pracy. Nie tylko w zakładach przemysłowych.
Przypomnijmy sobie - to my je wytwarzamy - nikt inny. |
|
Rozejrzyjmy się wokół. Przyjrzyjmy się naszym
pięknym terenom. Czy przypadkiem nie są zaśmiecone. Czy jakiś
niefrasobliwy "miłośnik przyrody" nie pozostawił po
sobie pamiątek ?
Możemy zrobić wiele.
Zwracajmy uwagę na swoje zachowania. Zwracajmy uwagę na zachowania
dzieci, młodzieży, ich rodziców.
Zróbmy coś dla przyrody.
Może warto zorganizować jakąś akcję ? Nie tylko z okazji "Sprzątania
Świata". Może warto zorganizować w miejscach chronionych
lekcje poglądowe ? Może warto pokusić się o opracowanie programu
działań (razem z naszymi uczniami), zmierzającego do likwidacji
dzikich wysypisk, znajdujących się obok lub nawet na terenach
chronionych ? Może warto zaopiekować się tymi miejscami?
Dzieci są bardzo pomysłowe. Młodzież też. Wykorzystajmy to.
Bądźmy aktywni i aktywizujmy innych. |
|
 |
|
|
Chrońmy przyrodę, abyśmy mieli co zwiedzać. Lubimy przecież
turystykę. Lubimy oglądać i podziwiać piękne miejsca: miasta,
plaże, parki, lasy, jeziora i rzeki. Zachowajmy je dla siebie
i naszych dzieci.
|
|
| |
|
| autor: Dagmara Łuczyk |
|
| ilustracje: Leszek Żebrowski |
|
| opracowanie: Dagobert Miluniec |
|
| |
wróć
do spisu poradnika |
| |
|
| Fragmenty tekstów
i rysunki zamieszczone w poradniku pochodzą z materiałów "Zielono
i Czysto" opracowanych dla Związku Gmin CZG12 Słubice,
oraz programu "Czyste Police" dla Gminy Police. |
(c) RCEE Szczecin 2004 - Dagmara
Łuczyk
kopiowanie i powielanie zabronione |
