Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Szczecinie

O nas

Programy Edukacyjne

Poradnik Ekologiczny

Biblioteka Ekologiczna

Akcje

Oferta

Komputerowy Bank Danych

Olimpiada Wiedzy Ekologicznej

Poradnik Ekologiczny - Jak prowadzić Segregację i prawidlową gospodarkę ich unieszkodliwiania

Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Szczecinie

FRAGMENTY PORADNIKA EKOLOGICZNEGO AUTORSTWA
PANI DAGMARY ŁUCZYK

- Wzrost ilości odpadów
- Odpady - wielkie zagrożenie
- Selektywna zbiórka odpadów w Polsce
- Korzyści selektywnej zbiórki odpadów
- Statystyki
- Techniki unieszkodliwiania odpadów
- Prawidłowe składowanie odpadów
- Najlepsze rozwiązanie
- Jak to robią w Polsce

Wzrost ilości odpadów

Ilość odpadów komunalnych rośnie wraz z postępem technicznym i cywilizacyjnym jako wynik wzmożonej konsumpcji różnych dóbr materialnych.

Dynamika ilości wywożonych odpadów w ostatnich latach wynosi około 1 miliona metrów sześciennych rocznie, to jest około 2% corocznego przyrostu ilości odpadów.

Co roku wywiezionych zostaje 46,8 miliona metrów sześciennych odpadów, czyli ponad 12 milionów ton przy gęstości 260 kg/m3.

Są to oczywiście ilości wywiezione przez zakłady oczyszczania na legalne składowiska.

Tymczasem, pomimo wprowadzenia ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, stopień obsługi mieszkańców jest bardzo niski, czego konsekwencją jest pozaewidencyjny wywóz odpadów na nielegalne - dzikie wysypiska. Dzieje się tak zwłaszcza w gminach wiejskich.

Według Central Statistical Office OECD, Polska znajduje się w czołówce Europy w zakresie ilości produkowanych odpadów, wyprzedzając między innymi takie kraje jak Niemcy i Francja.

Odpady - wielkie zagrożenie

Tymczasem odpady komunalne zawierają bardzo dużo składników, które mogą powodować zagrożenie dla środowiska.

Te składniki to:

- odpady niebezpieczne (baterie, jarzeniówki, itp.),

- substancje organiczne pochodzenia naturalnego podatne na procesy rozkładu biochemicznego -
(odpady roślinne i zwierzęce oraz tzw. odpady zielone),

- drobnoustroje chorobotwórcze, którymi zakażone są odpady komunalne,

- odpady spożywcze zawarte w masie odpadów, stanowiące pożywienie dla zwierząt.
(gryzonie lub ptaki żerujące na składowiskach roznoszą je często na znaczne odległości, powodując wtórne zanieczyszczenie środowiska)

Niekontrolowane procesy biochemiczne powodują, że do powietrza atmosferycznego dostają się substancje gazowe o charakterze toksycznym, palnym, wybuchowym, a także odory.

Pozostałe składniki odpadów komunalnych, takie jak papier, tektura, tworzywa sztuczne, szkło, metale, tekstylia stanowią wartościowe surowce wtórne.

Powinny one być odzyskiwane i zawracane do obiegu materiałowego.
Deponowane w środowisku nie stanowią większych zagrożeń, ale powodują ogromną degradację terenów, na których są składowane. Stanowią też trudność przy unieszkodliwianiu odpadów przez spalanie lub kompostowanie.

Efektywne techniki utylizacji mają za zadanie pozyskanie z odpadów surowców (w tym energii), zminimalizowanie ilości odpadów na składowiskach, a także zmniejszenie uciążliwości dla środowiska i zdrowia ludzi.

W Polsce funkcjonują już zintegrowane systemy gospodarki odpadami.

Selektywna zbiórka odpadów w Polsce

Dążenie Polski do wejścia w struktury Unii Europejskiej nakłada obowiązek dostosowania naszej gospodarki odpadami do zaleceń dyrektyw wydanych przez Radę Wspólnot Europejskich.

Od wejścia w życie Ustawy o Utrzymaniu Porządku i Czystości w Gminie tylko około 100 gmin w Polsce zaczyna wprowadzać selektywną zbiórkę śmieci.

Polska jest jednak na etapie odrabiania wieloletnich zapóźnień w zakresie ochrony środowiska i gospodarki odpadami.
Obraz sytuacji gospodarki odpadami w naszym kraju zmienia się zdecydowanie na lepsze.

Jest to zasługa władz samorządowych gmin, które od 1990 roku odpowiadają w ramach zadań własnych za zapewnienie warunków
organizacyjnych i technicznych niezbędnych dla ochrony środowiska przed odpadami oraz dbają o utrzymanie czystości i porządku na zarządzanych przez siebie terenach.

Co bardzo ważne, także i społeczeństwo polskie w zdecydowanej większości jest świadome konieczności racjonalnego zagospodarowania odpadów i jest gotowe do selektywnego ich gromadzenia.

Wiele gmin buduje własne lub międzygminne nowoczesne składowiska, uruchamia systemy gromadzenia i wywozu, powołuje organizacje ponadgminne w celu wspólnego zintegrowanego rozwiązywania problemu oraz wprowadza różne formy edukacji ekologicznej wśród mieszkańców.

Segregacja - selektywna zbiórka, to same korzyści:

- mniej odpadów trafia na składowisko,

- krajobraz nie ulega zmianom, ani przekształceniom,

- opłaty za korzystanie z składowiska są niższe,

- buduje się mniej składowisk,

- ze starych niepotrzebnych "śmieci" wytwarza się nowe przydatne rzeczy.

Statystyki

W naszym Kraju segregujemy obecnie około 4-5% ogólnej ilości odpadów komunalnych, wywożonych w Polsce (nie jest to bynajmniej powód do dumy).

Jeden mieszkaniec rzeczpospolitej produkuje rocznie około 334 kilogramy śmieci.

Szacuje się, że obecnie na terenie Polski na powierzchni około 12 tysięcy hektarów, zajmowanej przez składowiska nagromadzonych jest ponad 2 miliardy ton odpadów.

Wyrzucamy różne rzeczy, często takie, które można powtórnie wykorzystać lub przerobić.

W sumie - na dzień dzisiejszy - selektywną zbiórkę odpadów prowadzi około 350 gmin - jest to zaledwie 12%.
W wielu gminach realizacja zadań następuje w oparciu o perspektywiczne programy ochrony środowiska w zakresie gospodarki odpadami.

Warto wiedzieć, że tego rodzaju zbiórka przynosi wiele korzyści.

Okazuje się, że około 60% wytwarzanych przez nas odpadów nadaje się do ponownego wykorzystania lub do przerobienia. To bardzo istotne.

Nasza tabela przedstawia skład morfologiczny odpadów wytwarzanych w Polsce, czyli mówiąc językiem laika, zawartość przeciętnego kosza na śmieci.

tabela : skład morfologiczny odpadów w Polsce, mierzony w procentach

grupa odpadów	duże miasta	małe miasta	obszary wiejskie
frakcja drobna	10,4	28,0	22,0
odpady spożywcze, roślinne, zwierzęce	33,5	14,0	4,6
makulatura	22,6	8,5	2,3
tworzywa sztuczne	7,2	2,5	1,2
tekstylia	3,0	2,5	1,5
szkło	10,6	12,5	10,4
metale	4,1	5,5	8,0
pozostałe organiczne	3,6	11,0	18,0
pozostałe nieorganiczne	5,0	15,5	32,0

Techniki unieszkodliwiania
odpadów

Do przetwarzania i unieszkodliwiania odpadów komunalnych stosuje się następujące procesy technologiczne:

- segregacja (u źródła oraz w zakładach utylizacji),

- przeróbka biochemiczna,

- metody termiczne,

- składowanie na składowiskach.

W dużych miastach lub na terenie dużych gmin stosowanych jest często kilka z wymienionych technologii razem.

Segregacja

Najczęstszą formą prowadzenia segregacji w naszym kraju jest prowadzenie zbiórki surowców:

- papier,
- szkło,
- plastik,
- metale,
- bioodpady,
- baterie i żarówki.

Surowce zbiera się do odpowiednich pojemników i worków.

W mniejszym zakresie prowadzi się również segregację w zakładach utylizacji.

Polega to na tym, że z masy odpadów suchych selekcjonuje się te składniki, które mogą być wykorzystane wprost lub po przetworzeniu.
Również takie, które mogą być wykorzystane przyrodniczo lub gospodarczo.

W zakładach segregacji prowadzi się też wstępną obróbkę odpadów, po to, by polepszyć ich przerabianie w dalszych etapach utylizacji.

Przeróbka biochemiczna

Przeróbka biochemiczna albo inaczej kompostowanie, a także w mniejszym zakresie fermentacja metanowa odpadów, jest metodą znajdującą coraz większe zastosowanie w technice unieszkodliwiania odpadów.

Metoda ta jest bardzo wymagająca.
Odpady muszą być "dobre jakościowo".
W przypadku stosowania tej metody istotne jest posiadanie składowiska technologicznego lub spalarni odsiewów oraz składowiska popiołu i żużla.
Metoda ta wymaga również rozwiązania problemu zagospodarowania wytworzonego kompostu, a w przypadku fermentacji metanowej również biogazu.

Metody Termiczne

Metody termiczne takie jak spalanie odpadów bardzo ograniczają ilość i szkodliwość odpadów.

Wymagają jednak wysokosprawnych metod oczyszczania gazów spalinowych.
Koszty inwestycyjne spalarni są najwyższe ze wszystkich metod unieszkodliwiania odpadów komunalnych.

Prawidłowe składowanie odpadów

Wiadomo, że odpady składowane na składowisku zagrażają środowisku.
Aby ograniczyć ten negatywny wpływ, należy budować składowiska bezpieczne.

Najczęściej stosowaną obecnie metodą jest składowanie i to pomimo trudności, na jakie napotyka się przy pozyskiwaniu nowych terenów pod lokalizację składowisk.

Jest to metoda prosta w eksploatacji i przy tym uniwersalna. Jednak stale wzrastające wymagania w zakresie ograniczania oddziaływania składowisk na środowisko powodują bardzo duży wzrost kosztów budowy nowych. Często jest to porównywalne z kosztami inwestycyjnymi innych metod.

Nowoczesne składowisko odpadów
musi spełniać wiele istotnych wymagań:

- wody gruntowe i powierzchniowe powinny być zabezpieczone przed wpływem składowanych odpadów,

- wody opadowe mają być zbierane i oczyszczane,

- wytwarzający się na składowisku gaz (biogaz) powinien być zbierany
i zagospodarowywany,

- eksploatacja składowiska powinna przebiegać prawidłowo, a po zakończeniu eksploatacji należy je poddać rekultywacji i monitoringowi.

Dno i obrzeża składowiska powinny być dobrze zabezpieczone i zaizolowane.
Stosuje się bardzo różne metody zabezpieczeń, na przykład z warstwy gliny, asfaltu lub geomembrany.

Na składowisku odpady rozkłada się segmentami - działkami (kwaterami).

Codzienna dostawa odpadów powinna być zagęszczona - ugnieciona warstwami.

Ugniatanie odpadów powinno stać się obowiązującą zasadą, ponieważ umożliwia to znaczne zwiększenie składowanej masy.

Składowane odpady powinny być starannie ewidencjonowane a dostęp do danych powszechny

Na składowisku prowadzi się stały monitoring zgodny z najnowszymi rozporządzeniami

Najlepsze rozwiązanie

Najlepsze efekty uzyskuje się przy zastosowaniu zintegrowanych systemów gospodarki odpadami.

Na czym taki system polega ?

Wydawałoby się to bardzo proste. Wystarczy wprowadzić następujące elementy:

- wdrożenie selektywnej zbiórki z zagospodarowaniem odzyskanych surowców ,

- wdrożenie selekcji wstępnej i segregacji wspomagającej,

- kompostowanie masy organicznej,

- spalanie frakcji palnych,

- składowanie na składowisku pozostałości bezużytecznych.

I w taki właśnie prosty sposób rozwiązujemy "śmieciowy problem".

Jak to robią w Polsce ?

Z inicjatywy samorządów lokalnych w wielu gminach Polski powstają programy gospodarowania odpadami, które regulują problem odpadów na terenie gmin lub związków gmin.

Programy te obejmują kompleksowo zagadnienia gospodarki odpadami: systemy zbiórki, recyklingu, transportu i utylizacji odpadów.

Zintegrowany system selektywnego gromadzenia i wywozu odpadów wprowadza się w wielu gminach w Polsce.

W gminie Błonie zbiórka odpadów prowadzona jest dwukierunkowo. Obok selektywnej zbiórki surowców wtórnych gromadzi się i wywozi odpady zmieszane, wywożone na składowisko. Do tego celu stosowane są pojemniki różnej wielkości.

W Milanówku prowadzi się selektywną zbiórkę do przezroczystych, kolorowych, oznakowanych worków foliowych.

Zbiórką objęte są:

makulatura - w workach niebieskich,
szkło - w workach białych,
złom drobny zbierany jest do worków czerwonych,
duże elementy metalowe zbierane są sprzed posesji i ładowane na samochód,
tworzywa sztuczne zbiera się do worków zielonych,
a bioodpady do worków czarnych.

Jesienią przeprowadza się dodatkowo zbiórkę liści do worków czarnych.

Obok zbiórki odpadów do worków, niektórzy mieszkańcy, nieuczestniczący w selektywnej zbiórce, zbierają zmieszane odpady do pojemników z wkładką w postaci worka foliowego. W określonym dniu, raz w miesiącu, wystawia się poszczególne worki przed posesje.

W gminie Police mieszkańcy selektywnie zbierają szkło, papier i butelki PET. Odpady niebezpieczne, takie jak baterie, smary, świetlówki, itp. zawożą do specjalnego punktu.

W przyszłości w specjalnych pojemnikach gromadzić będą odpady organiczne.

W poszczególnych punktach na terenie gminy rozstawione są specjalnie oznakowane pojemniki.

Do pojemników zielonych (typu igloo) segregowane jest szkło.
Papier wkłada się do pojemników niebieskich. Butelki PET ładowane są do pojemników pomarańczowych, wykonanych ze specjalnej siatki.

W gminie Police powstaje nowe, bardzo nowoczesne składowisko oraz Zakład Unieszkodliwiania Odpadów. Będzie tu kompostownia oraz segregatornia.

W Żywcu i okolicznych gminach odbywa się bardzo dobrze zorganizowany system selektywnej zbiórki odpadów komunalnych do worków, zawieszonych na specjalnych stelażach.

Zestawy stelażowo-workowe rozdaje się właścicielom posesji i administratorom bloków.
Worki wykonane są z kolorowej folii. Na każdym znajduje się instrukcja segregowania odpadów oraz informacja, do jakiego rodzaju odpadów przeznaczone są worki danego koloru.
Odpady wymieszane, nieużyteczne, nie nadające się do ponownego wykorzystania gromadzone i wywożone są w tak zwanych zwykłych pojemnikach.
Zebrane w workach surowce dostarczane są do sortowni, gdzie są dokładniej segregowane i oczyszczane z zanieczyszczeń. Potem są belowane i wysyłane do odbiorców.
Odpady organiczne transportowane są do kompostowni.
Pozostałe trafiają na składowisko.

Wiele gmin tworzy wieloletnie programy gospodarki odpadami.

Głównym celem tych przedsięwzięć jest poprawa warunków życia mieszkańców, poprawa wyglądu, estetyki i czystości miast i gmin. Powodzenie we wdrażaniu programu zależy w głównej mierze od postawy społeczeństwa. Dlatego też społeczeństwo musi być informowane o wszelkich decyzjach, podejmowanych przez gminy.

W Polsce, która dopiero buduje swoją strategię postępowania z odpadami, istotną rolę odgrywają programy pilotażowe, prace naukowo-badawcze lub eksperckie.

Istniejące zaplecze naukowo-badawcze jest w stanie sprostać stawianym zadaniom. Do ośrodków, które mają największe osiągnięcia w tej dziedzinie możemy zaliczyć:
- Instytut Gospodarki Odpadami w Katowicach i Warszawie,
- Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie,
- Instytut Ekologii i Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach,
- ośrodki akademickie w Warszawie, Łodzi, Szczecinie, Wrocławiu, Krakowie.

W celu podniesienia świadomości społecznej w zakresie gospodarki odpadami w ostatnich latach w Polsce przeprowadza się szereg akcji propagandowych, programów i konkursów edukacyjnych.

Corocznie władze rządowe i samorządowe oraz organizacje pozarządowe przeprowadzają szereg konkursów o zasięgu gminnym lub wojewódzkim.

Niektóre gminy, wprowadzające na swoich terenach zintegrowane programy gospodarki odpadami, opracowują własne programy edukacyjne wraz z pakietami.

autor: Dagmara Łuczyk

ilustracje: Leszek Żebrowski

opracowanie: Dagobert Miluniec

wróć do spisu poradnika

Fragmenty tekstów i rysunki zamieszczone w poradniku pochodzą z materiałów "Zielono i Czysto" opracowanych dla Związku Gmin CZG12 Słubice, oraz programu "Czyste Police" dla Gminy Police.

więcej informacji uzyskasz pod nr. tel.:(91) 4 333 913 ; 4 480 404 lub info@nfos.com.pl